Influenza ptaków o wysokiej zjadliwości d. pomór drobiu – informacje ogólne

        Influenza ptaków o wysokiej zjadliwości, ang. Highly pathogenic avian influenza (HPAI), d. pomór drobiu, ang. Fowl plaque (FP) należy do chorób zwierząt listy A OIE jako niezwykle zakaźna i zaraźliwa choroba wirusowa drobiu, która może powodować śmiertelność do 100%. Chorobę wywołują niektóre szczepy podtypów H5 i H7 wirusa influenzy typu A. Kraj, w którym choroba wystąpi narażony jest na bardzo duże straty ekonomiczne w przemyśle drobiarskim, spowodowane padnięciami drobiu, kosztami jej likwidacji i odszkodowań, a także wstrzymaniem obrotu i eksportu drobiu, jaj , mięsa drobiowego i przetworów z mięsa drobiowego. Ograniczenie strat bezpośrednich i pośrednich uzależnione są od wprowadzenia szybkich i skutecznych metod kontroli i zwalczania choroby.

        W Polsce dotąd nie stwierdzono influenzy ptaków o wysokiej zjadliwości, natomiast w połowie lat 90-tych notowano u indyków przypadki influenzy ptaków (AI) powodowane przez wirus o niskiej zjadliwości. W kraju nie stosowano szczepień profilaktycznych, tak więc populacja drobiu jest w pełni wrażliwa na tę chorobę. Istnieje więc prawdopodobieństwo, że w przypadku wystąpienia choroby w Polsce epidemia szerzyłaby się bardzo gwałtownie zwłaszcza w rejonach o dużej koncentracji drobiu. Przykładem mogą być ostatnie epizootie HPAI w krajach UE – we Włoszech (1999/2000) i w Holandii (2003).

        Plan zwalczania HPAI jest kluczowym dokumentem, na podstawie którego możliwa jest ocena stopnia przygotowania Polski do jej zwalczania w przypadku wybuchu. Podstawę prawną do opracowania planu stanowi ustawa z dnia 11 marca 2004 roku o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt Dz.U.69 poz 625 z późniejszymi zmianami.

        Zakres odpowiedzialności oraz podejmowane działania inspekcji weterynaryjnej opisane w planie gotowości opierają się na aktualnie obowiązujących krajowych i międzynarodowych aktach prawnych.

        Choroba i jej przyczyny

        Influenza ptaków o wysokiej zjadliwości (HPAI) d. pomór drobiu (FP) jest wysoce zakaźną chorobą wirusową, która może powodować do 100% śmiertelności u ptaków domowych. Choroba ta znajduje się na liście A OIE i jest powodowana tylko przez niektóre wirusy influenzy typu A należące do podtypów H5 i H7.

        Atakowane gatunki

        Na zakażenie wirusami influenzy ptaków (ang. Avian influenza, AI) podatne są prawie wszystkie gatunki ptaków zarówno domowych (drób) jak i dzikich wolno żyjących, jednak stopień wrażliwości poszczególnych gatunków jest zróżnicowany. Influenza ptaków o wysokiej zjadliwości najczęściej występuje i powoduje największe straty u kur i indyków. Często stwierdzane u ptaków wolno żyjących zakażenia wirusami AI zasadniczo przebiegają bezobjawowo. Jednak ptaki te, zwłaszcza migrujące ptaki wodne są długotrwałymi nosicielami wirusa AI i stanowią potencjalne źródło zakażenia dla drobiu. Zakażenia wirusem AI opisano również u małp, świń, fretek, koni, bydła jak i wielorybów.

        Obszar występowania

        Wirusy influenzy ptaków są szeroko rozprzestrzenione w świecie i w wielu krajach zwłaszcza o rozwiniętej przemysłowej produkcji drobiu, stanowią poważny problem epizootyczny i gospodarczy. Migrujące ptaki dzikie, zwłaszcza ptactwo wodne, u których utrzymuje się długotrwałe bezobjawowe nosicielstwo uważa się za jedno z głównych sposobów przekraczania przez chorobę granic i kontynentów.

        Od 1955 roku w świecie zanotowano 19 wybuchów HPAI u drobiu i tylko jeden u ptaków dzikich (mewy, 1961), z czego w ostatnim dziesięcioleciu było ich dziewięć (Ameryka Płn., Azja, Afryka, Europa), w tym cztery w krajach UE: Anglia (1991), Włochy (przełom 1997/98 i przełom 1999/2000), Holandia (2003).

        Podstawowe objawy

        Okres wylęgania choroby waha się od kilku godzin do 2-3 dni. Dla celów urzędowego zwalczania maksymalny okres inkubacji HPAI, wynosi 21 dni (patrz Kod OIE 2.1.14). Objawy kliniczne są mało charakterystyczne i zróżnicowane w zależności od zjadliwości wirusa, gatunku i wieku ptaków, zakażeń towarzyszących, warunków środowiskowych. Z głównych objawów HPAI u drobiu są depresja, gwałtowny spadek / utrata produkcji jaj, miękkie skorupy jaj, objawy nerwowe, obrzęk i zasinienie grzebienia i dzwonków, silne łzawienie, obrzęk zatok podoczodołowych, kichanie i duszność, biegunka. Padnięcia mogą być nagłe, bez widocznych objawów. Śmiertelność może dochodzić do 100%. Przy zakażeniu wirusami AI, przy niskiej zjadliwości (LPAI) mogą wystąpić objawy ze strony układu oddechowego (z reguły łagodne), depresja, biegunka, zmniejszona produkcja jaj u niosek.

        Rozprzestrzenianie się

        Influenza ptaków o wysokiej zjadliwości jest jedną z najbardziej zakaźnych chorób drobiu. Zakażone ptaki wydalają duże ilości wirusa z kałem, w wydzielinie z oczu i dróg oddechowych. Najbardziej prawdopodobnym źródłem zakażenia drobiu domowego jest bezpośredni lub pośredni kontakt (woda do picia) z migrującymi ptakami dzikimi, zwykle ptactwem wodnym. Rozprzestrzenienie może następować również poprzez zanieczyszczoną paszę, sprzęt, środki transportu. Bardzo ważną w rozprzestrzenianiu wirusa AI rolę odgrywa również człowiek. Rozprzestrzenianie z wiatrem zainfekowanych cząstek i kropelek nie ma większego znaczenia. Transmisja poprzez jajo nie została udowodniona pomimo, że wirus AI wykrywano w żółtku, białku i na skorupie jaja.

        Wrażliwość wirusa

        Wirus AI może zachowywać aktywność w środowisku kurnika przez 5 tygodni. W kale przeżywa przez co najmniej 35 dni w temperaturze 40C, a w kurzu kurnika przez 2 tygodnie po usunięciu ptaków. W wodzie (stawy, jeziora) zachowuje zakaźność do 4 dni przy temperaturze 220C i ponad 30 dni przy temperaturze 00C. Wirus wykrywano w tuszkach padłych ptaków dzikich po 23 dniach w temp. 40C. W tuszkach drobiu przechowywanych w temperaturze pokojowej wirusy AI przeżywały tylko kilka dni, natomiast w temperaturze lodówki – do 23 dni. Wirus może utrzymywać się w drobiowych produktach mięsnych ale niszczy go obróbka termiczna. Posiadając otoczkę lipidową wirusy AI są wrażliwe na powszechnie stosowane środki dezynfekcyjne, włączając detergenty.

        Strategia kontrolowania choroby

        Strategia polega na szybkim likwidowaniu postaci HPAI u drobiu w możliwie najkrótszym okresie poprzez