Galeria zdjęć
Gdy dwa lata temu dowiedzialam się o konieczności przeprowadzki do miasta Alexandroupolis, to wyjazd z ukochanych, sześciomilionowych Aten do oddalonego o 990 km, małego miasta wydawał się wręcz przerażający. Zastanawiałam się nawet nad możliwością pozostania w Atenach i „okresowych” dojazdów do niechcianego miasta. Jedynym faktem, który przemawiał do mnie na korzyść przeprowadzki, była możliwość poznania bliżej tutejszych miejsc ważnych ornitologicznie, które do tego czasu były mi obce, a które tak bardzo chciałam zobaczyć. Marzeniem już od lat było zwiedzenie Delty Evrosu, poznanie ciekawych i niespotykanych gatunków ptaków, nadzieja na znalezienie się bliżej tego magicznego i tak bardzo „oddalonego od świata” miejsca.
Tereny północnej Grecji należą do najciekawszych przyrodniczo rejonów tego kraju. Niejednokrotnie prowadzone dyskusje i starania różnych organizacji ochrony środowiska zmierzają najczęściej w kierunku pogodzenia i utrzymania poprawnego współistnienia chronionych parków narodowych ze współczesnym życiem okolicznych mieszkańców. Gdy w grę wchodzi rzeka, liczne jeziora z niej utworzone, żyzna i urodzajna gleba, bogata awifauna i trzy różne państwa – to prosty w zasadzie temat staje się nierzadko twardym orzechem do zgryzienia. A gdy dodamy do tego przygraniczne tereny wojskowe, bogatą w ryby rzekę, tzw. ekologiczne rolnictwo i... po części wyznaczone tereny łowieckie, wydać się może, że pogodzenie tego wszystkiego jest rzeczą wręcz niemożliwą.
Delta rzeki Evros, bo niej mowa, zaliczona do unikalnych zakątków Europy, stara się pogodzić te wszystkie wymienione czynniki, a razem z nimi wiele innych przeszkód, z którymi borykają się często ci, którzy odważnie walczą o utrzymanie tych terenów w postaci jak najbardziej zbliżonej do wyznaczonej przez Naturę formy.
Mój pierwszy kontakt z rejonem Delty nastąpił w lipcu 2005 r. podczas konferencji w miasteczku Feres, która miała na celu poruszenie tematów ochrony środowiska (Stets-Vithoulka 2005). Na zakończenie spotkania zawieziono nas nad samą rzekę, gdzie można było chociaż trochę podpatrzeć i zachwycić się życiem przebywających tam skrzydlatych mieszkańców. Postanowienie powstało jedno: wrócić tu ze spokojem i...chyba (?) zostać na zawsze.
Odwiedzając ten ciekawy ornitologicznie zakątek Grecji warto przytoczyć zasłyszane już dawno słowa: „Trudno tu dotrzeć, a ciężko odjechać”. Określenie „trudno” nie wiąże się jednak z odległością kilometrów czy też niewygodną drogą. Dobre, greckie autostrady łatwo doprowadzą każdego kierowcę do Prefektury Evrosu. Co prawda przejazd już w okolicy samej Delty wymaga raczej „mocnych kół”, nie odbiera to jednak uroku tego, co się tutaj zobaczy.
Evros (w dawnym nazewnictwie z języka tureckiego i naleciałości bułgarskich - Marica, czasami też Meric) to rzeka na Półwyspie Bałkańskim, o długości 544 km, największa i najdłuższa na tych terenach. Biorąc początek na stokach gór Riła (Bułgaria) i płynąc na wschód Doliną Tracką, toczy swe wody na wysokości miasta Edrine (Adrianoupolis) w Turcji, a skręcając stąd na południe, uchodzi do Morza Egejskiego w pobliżu greckiego miasta Alexandroupolis. Rzeka łącząca trzy państwa stanowi naturalną granicę pomiędzy Grecją a Turcją i właśnie ze względu na to „trudno” tu dotrzeć. Odwiedzenie ptasiego raju łączy się z pewną biurokracją, jako że wchodząc na teren Delty wkracza się w okręg przygraniczny, pilnie strzeżony przez służbę wojskową. Uzyskanie specjalnej przepustki na dostęp do tych terenów nie sprawia jednak większych kłopotów, a przychylni zwiedzającym i przyzwyczajeni do wizyt ornitologów przewodnicy udzielają cierpliwie pomocnych wskazówek i rad. Warto też dodać, że zwiedzanie tego obszaru bez specjalnego przewodnika - opiekuna jest rzeczą prawie niemożliwą, a niektóre miejsca są dla turysty niedostępne.
Obszary te, bogate rolniczo i przyrodniczo, ich położenie geograficzne i sprzyjający, a zarazem inny niż w pozostałej Grecji klimat, a także w pewnym stopniu (czasami bardzo rzeczywistym) odizolowanie od świata, sprawiają, że okręg Delty należy do największych i najciekawszych ostoi ptaków w Europie. Rozległe kompleksy naturalnie utworzonych wysp oraz słone i słodkie wody dają możliwość odpoczynku wielu skrzydlatym podróżnikom, z których sporo zimuje na tych terenach.
Ciekawym zjawiskiem sprzed wielu już lat było pojawienie się tutaj flamingów Phoenicopterus ruber. Odwiedzają one Deltę w okresie późnej jesieni, zimując tu w towarzystwie sporej ilości innych ptaków, które również wybrały jako cel ten specyficzny zakątek.
Obszar Delty Evrosu (część grecka, największa) obejmuje w sumie 18.800 ha, z których 9.200 ha to okręg ścisłej ochrony, uznany za Park Narodowy, od 1971 roku objęty ochroną międzynarodową poprzez Konwencję Ramsarską.
W okresie letnim, tak jak i w innych porach roku, każda wizyta na tych terenach zaowocuje zawsze udanymi obserwacjami. Różne gatunki pelikanów, kormoranów i czapli, oba europejskie gatunki bocianów (głównie bociany białe Ciconia ciconia, ale i bociany czarne Ciconia nigra), warzęchy Platalea leucorodia, kolonie różnych mew, a także sporo innych gatunków zobaczy każdy, kto zawita tu nawet na parę godzin. Ciche uczestnictwo w życiu tych pięknych stworzeń pozostawia w pamięci niezapomniane chwile nabytych doświadczeń i wrażeń.
Z występujących na terenie całej Grecji 422 gatunków ptaków, w rejonie Evrosu odnotowano ich 314, w tym wiele bardzo rzadkich w tym kraju i Europie. W grupie tej znajdują się między innymi: orlik grubodzioby Aquila clanga, orzeł stepowy Aquila heliaca, gęś mała Anser erythropus, bernikla rdzawoszyja Branta ruficollis, a także kulik cienkodzioby Numenius tenuirostris, pustułeczka Falco naumanni, pelikan kędzierzawy Pelecanus crispus, kormoran mały Phalacrocorax pygmaeus i mewa czarnogłowa Larus melanocephalus.
W sumie odnotowano tu 23 gatunki ptaków umieszczone na Czerwonej liście Grecji (Red Data List), a wśród nich 12 gatunków uznanych za szczególnie zagrożone. Do tych ostatnich należą m.in.: pelikan kędzierzawy, pelikan różowy, warzęcha Platalea leucorodia i kazarka Tadorna ferruginea.
Z obserwacji ornitologów wynika, że ponad 145 gatunków różnych ptaków zimuje w rejonie Delty, co daje odpowiedź, że tutejszy klimat i środowisko wyraźnie im służą. Właśnie w okresie zimowym można tu zaobserwować 12 gatunków ptaków szponiastych, a liczba ta wzrasta w okresie wiosenno-jesiennym.
W czasie wiosennej migracji Delta Evros staje się miejscem goszczącym ogromne stada ptaków, które znajdują tutaj wytchnienie i miejsce żerowania w wędrówce w strony Europy Północnej i Syberii. Można zaobserwować w tym czasie piaskowca Calidris alba, brodźca pławnego Tringa stagnatilis, łęczaka Tringa glareola, a także zielonkę Porzana parva, karliczkę Porzana pusilla i inne.
Delta to jednak nie tylko przelot i przystań wędrujących po świecie ptaków. To nie tylko też miejsce, by przetrwać zimę i wrócić bezpiecznie w swoje rodzinne strony. Evros to także miejsce pobytu, kojarzenia się par i powiększania ptasiej rodziny. Pomimo, że liczba ta w ostatnich latach uległa znacznie zmniejszeniu, nadal gniazduje tu prawie 80 gatunków, w tym strepet Tetrax tetrax, drop Otis tarda, pelikan różowy i pelikan kędzierzawy, ibis kasztanowaty Plegadis falicinellus, czapla nadobna Egretta garzetta, warzęcha, orzeł stepowy, bielik Haliaeetus albicilla, ostrygojad Haematopus ostralegus, szablodziób Recurvirostra avosetta, żwirowiec łąkowy Glareola pratincola, czajka szponiasta Vanellus spinosus i wiele innych.
Przez wszystkie pory roku można zobaczyć tutaj ptaki takie jak: ohary Tadorna tadorna, perkozki Tachybaptus ruficollis, kormorany Phalacrocorax carbo, czaple siwe Ardea cinerea, błotniaki stawowe Circus aeruginosus, łyski Fulica atra, kokoszki Gallinula chloropus, szablodzioby Recurvirostra avosetta i tak bardzo „greckie”, znane też z mitologii, zimorodki Alcedo atthis.
Delta rzeki Evros to ptaki i przede wszystkim ptaki. Są one tu na każdym kroku i prawie wszędzie. Awifauna zachwyca swą urodą, niepowtarzalnością i czarem. Lecz Delta Evros to także ciekawa i różnorodna roślinność, obliczana na ok. 350 gatunków, od drzew liściastych, przez krzewy i kwiaty, po rośliny przymorskie, bagienne, wodne i trzciny. Mijając utworzony przez naturę podział kanałów i wód, przemieszczając się i patrząc na utworzone mokradła, wysepki i liczne jeziora (w tym najsłynniejsze jezioro tej części - Drana), nie sposób nie zauważyc wystepującej tam tak różnej i odmiennej od siebie flory. I tak np. w rejonach wschodniej Delty przeważa tamaryszek pięcioprętnikowy Tamarix smyrnensis; na terenach półsłonych wód spotykany jest głównie sitowiec nadmorski Bolboschoenetum maritimi; kanały rzeki porastają szuwary trzcinowe Phragmitetum, w tym trzcina Phragmites australis; a wody słone otacza w większości soliród zielony Salicornia europea (Athanasiadis i Malkopoulos „Delta tou potamou Evrou”).
Na terenach tych, oprócz przeważającej ilości dzikich ptaków, notuje się 46 gatunków ryb (zarówno wód słodkich, jak i słonych), 21 gatunków gadów, 7 gatunków płazów, 40 gatunków ssaków i niezliczoną ilość owadów (Makrigianni „Birds of the Delta Evros”).
Ciekawostką, ktorą można zobaczyć przy odrobinie szczęścia jest spore stado dzikich koni. Okoliczni mieszkańcy wspominają, że wypuszczono przed laty na wolność parę, która rozmnożyła się, tworząc po latach liczną rodzinę. Dziś nikt już nie pamięta, kiedy to było i właściwie dlaczego te zwierzęta tam się znalazly, lecz wszyscy wiedzą, że konie te naprawde są dzikie i że korzystają w pełni z radości swojej swobody. Widok tych, tak pełnych wdzięku i gracji zwierząt, na zawsze zostaje w pamięci. Tak jak w pamięci zostaje obecność ptaków, możliwość obserwowania ich życia i lotu, migracji i odpoczynku. Chwile niezapomnianych wrażeń, zachwytu, czasami także wzruszenia...
Czy naprawdę „trudno” tu dotrzeć – ważne pytanie i nie wiem jaką dać na nie odpowiedź. Wiem jednak, że na pewno ciężko jest stąd odjechać. Wiem także, że po każdym pobycie w tym miejscu wie się, że trzeba tu wrócić ponownie...i to nie tylko jeszcze ten jeden, jedyny raz. Osobiście uważam zwiedzanie i kolejne wizyty nad Deltą Evros za spełnienie jednego z moich marzeń.
George’owi J. Reclosowi serdecznie dziękuję za udostępnienie swoich zdjęć do tekstu. Pragnę również złożyć serdeczne podziękowania na ręce Pawła T. Dolaty za pomoc i wsparcie w przygotowaniu tego tekstu.
P.S.
Ilustrujące tekst zdjęcia przedstawiają obszary Delty Evros w okresie końca lata 2005 roku, mam jednak cichą nadzieję na ciekawe obserwacje również w okresie zimowo-wiosennym, na następne, odmienne od letnich, wrażenia i na kolejną ciekawą prezentację zdjęć.
Galeria zdjęć
Literatura
Athanasiadis A., Malkopoulos P. (brak daty wydania). Delta tou potamou Evrou. Evros Development Company, Trianoupolis.
Makrigianni E. (brak daty wydania). Birds of the Evros Delta. Evros Development Company, Trianoupolis.
Stets-Vithoulka E. 2005. Ochrona środowiska - spotkanie w Feres. Woliera 11/2005 (33): 48.
Stets-Vithoulka E. 2005a. Delta Evros. Woliera 12/2005 (34): 9-11 .
