Sprawy związane z rolnictwem i przekształceniami polskiej wsi są wskazywane jako jedne z najtrudniejszych do rozwiązania w związku z akcesją Polski do Unii Europejskiej. Polski sposób gospodarowania ziemią, czy szerzej struktura polskiej wsi, są wskazywane jako źródło wielu problemów i trudności dla elit politycznych. Spróbujmy jednak popatrzeć na polską kulturę rolną nie tylko przez pryzmat problemów, ale i wartości. I nie chce tu wskazywać na wykazywane wielokrotnie dobra natury socjologicznej, czy ekonomicznej, ale na znaczenie polskiego sposobu gospodarowania ziemią dla przyrody. Najlepiej wykazać tę wartość poprzez przyjrzenie się populacji ptaków. Dlaczego właśnie im? Otóż setki badań dowiodły, że ptaki są organizmami bardzo wrażliwymi na zmiany w środowisku. Prosto można powiedzieć, że są znakomitym wskaźnikiem tego, co z naszym środowiskiem, a więc i naszymi warunkami życia się dzieje. Nie bez przyczyny Brytyjczycy uczynili indeks zmian populacji ptasich, jedną z miar dobrobytu na równi ze wskaźnikiem PKB, wskaźnikiem umieralności niemowląt czy liczbą samochodów na 1000 mieszkańców. Kolejnym powodem jest to, że ptaki są obiektem zainteresowania olbrzymich rzesz ludzi w całej Europie. W Anglii jest to wręcz narodowe hobby. Ptakami i ich życiem interesuje się ponad milion osób, a Królewskie Towarzystwo Ochrony Ptaków (RSPB) liczy już ponad 1 300 tys. osób, a więc więcej niż wszystkie partie polityczne razem wzięte. W demokratycznym społeczeństwie to siła, z której opinią trzeba się liczyć. Wśród brukselskich biurokratów, co najmniej kilkunastu jest zapalonymi podglądaczami ptasiego życia. Warto o tym wiedzieć i wykorzystać podczas rozwiązywania naszych, krajowych problemów. Zresztą taki sposób postępowania już podpowiadają nam członkowie różnych europejskich organizacji chroniących przyrodę.
        W Europie Polska wciąż jest postrzegana jako kraj dzikiej przyrody. Zainteresowanie, a często zachwyt, wzbudzają zarówno (ostatnio mocno zagrożona) Puszcza Białowieska, Dolina Biebrzy, ale i malownicze miasteczka i wsie z tradycyjną mozaiką upraw. To, że nasz krajobraz nie jest monotonny, a nad łanami zbóż ciągle łatwo dostrzec śpiewającego skowronka jest rezultatem wielowiekowego gospodarowania rolniczego sprzyjającego przyrodzie.
        Złośliwi nazywają to zacofaniem. Nie chcą znać brutalnej prawdy, że przywracanie owego zacofania, co prawda wciąż na mała skalę, w krajach Europy zachodniej kosztuje miliony euro rocznie. A efekt tych zabiegów wciąż jest marny. Bowiem, co łatwo było zepsuć, niestety przychodzi naprawić, z ciężkm trudem. Trudno jednak przekonać opinię publiczną i podatników do życia w skansenie. Nikt nie ma wątpliwości, że wielu miejscach, gdzie dobre warunki gospodarowania dadzą szansę na konkurowanie z producentami z innych państw, rolnictwo zintensyfikuje się. Wprowadzone zostaną wydajniejsze uprawy, scalone zostaną gospodarstwa, a kolejne melioracje osuszą tereny podmokłe. W innych miejscach, gdzie gospodarka przestanie być efektywna, rolnicy porzucą gospodarowanie i przejdą do innych zajęć. Jedne i drugie zmiany wpłyną na populacje ptaków i stopniowo będą znikać ptaki związane z wiejskim krajobrazem, takie jak: skowronek, dudek, czajka, bocian biały, czy nawet jaskółka dymówka. To nie są pesymistyczne scenariusze. Tak po prostu wygląda sytuacja w silnie przekształconych krajobrazach Europy zachodniej i północnej. Czy można temu zapobiec? Z pewnością tak, rozważnie wykorzystując szansę, jakie daje działanie w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (WPR).
        Oprócz zysków z istnienia WPR, coraz głośniej mówi się o kosztach obecnego systemu. Wśród najpoważniejszych wad wymienia się nadprodukcję żywności i negatywne oddziaływanie obecnego wysokotowarowego rolnictwa na środowisko. Przyjęto, zatem tzw. II Filar WPR, który pozwala na wspieranie zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich, poprzez finansowanie różnorodnych działań, w tym programów rolnośrodowiskowych. Wciąż jednak tzw. I Filar ustanawiający dopłaty bezpośrednie do produkcji pochłania 90% środków, podczas gdy zaledwie 10% przypada na realizację Filaru II. Każdy kraj członkowski decyduje we własnym zakresie, które spośród katalogu działań możliwych do finansowania z budżetu unijnego będą wspierane na jego terenie. Jedynym obowiązującym dla wszystkich członków programem jest program rolnośrodowiskowy, którego zasady muszą być sprecyzowane w planach rozwojów obszarów wiejskich. Ptaki i zmiany ich liczebności mogą być bardzo użytecznym narzędziem w jego przygotowaniu, realizacji i ocenie efektywności.

[fot. Marcin Rachel]

Więcej informacji na stronach OTOP >>>