powiat Jarocin powiat Ostrów Wlkp. powiat Ostrzeszów. powiat Kępno powiat Krotoszyn i Kalisz obrączkowanie wiadomości powrotne głupota, niewiedza, czy wykroczenie? podziękowania

        W uzupełnieniu artykułu Tomasza Ekierta o płomykówce i jego danych z powiatu Ostrów Wielkopolski na naszej stronie, chciałbym przedstawić inne informacje, dotyczące tej sowy w naszym regionie.
       Jeśli chodzi o ochronę, założono kilkanaście budek lęgowych dla tego gatunku. Stanowią one bezpieczne miejsca potencjalnych lęgów tych ptaków, ograniczające wypadanie piskląt z gniazd położonych np. na belkach i gzymsach budowli. Dotychczas nie zanotowano jednak lęgów w założonych budkach, co może mieć związek z ogólnopolskim, silnym spadkiem liczebności tego gatunku (Tomiałojć i Stawarczyk 2003).
       Na podstawie zezwoleń z Zakładu Ornitologii PAN, posiadanych przez autora i od 2006 r. przez Tomasza Ekierta, udało się zaobrączkować (patrz też tabela niżej): w 2000 r. 2 pierwsze pisklęta płomykówki, w 2001 r. 16 kolejnych piskląt, w 2002 r. aż 38 tych sów (w tym 34 pisklęta), w 2003 r. 13 (w tym 12 piskląt), w 2004 r. 17 (w tym 16 piskląt), w 2005 r. 6 piskląt, w 2006 r. 12 (w tym 10 piskląt) płomykówek. W 2002 r. po raz pierwszy poza pisklętami schwytano i zaobrączkowano 4 ptaki dorosłe, w tym 2 tworzące parę lęgową. Używano standardowe, lekkie obrączki aluminiowe z napisem „GDAŃSK” z serii DA.
       Prowadzono także badania nad rozmieszczeniem i sukcesem lęgowym gatunku w regionie. Poniżej przedstawiamy najważniejsze dane, zebrane według powiatów.

Płomykówki podczas obrączkowania

        Powiat Jarocin

        Wspomniana wyżej parę dorosłych oraz 6 piskląt z ich 2 lęgów w 2002 r. zaobrączkowano na stanowisku w kościele w gminie Jarocin. W pierwszym jej lęgu przy 1. kontroli było 6 piskląt i jajo, w czasie 2. kontroli były już tylko 4 pisklęta. Nielotne jeszcze 2 pisklęta z 2. lęgu obrączkowano tu bardzo późno, bo jeszcze 12 X 2002 r. W końcu roku w kościele zamontowano także wykonaną z inicjatywy koordynatora OTOP w tym powiecie Jacka Pietrowiaka, z funduszy Urzędu Miasta i Gminy Jarocin, budkę lęgową. Nie została ona jednak zajęta w 2003 r., sowy tak jak w poprzednim roku gniazdowały w narożniku wieży. Za to na pewno przydatna jest wykonana przez Rafała Regulskiego z naszej Grupy specjalna, szczelna klapa, uniemożliwiająca dostęp drapieżników (np. kun) do kondygnacji wieży z sowami.
        W 2003 r. w tym samym miejscu 20 VI ta sama co w 2002 r. samica (stwierdzono to przy kontroli ptaka po numerze obrączki) wysiadywała 6 jaj. 19 VII było 6 piskląt, a 4 VIII już tylko 5. Drugiego lęgu para ta nie miała.
        W 2004 r. stanowisko to (wieża kościoła) nie było zajęte, ale w pobliżu obserwowano płomykówki (R. Regulski), prawdopodobnie zmieniły miejsce gniazdowania albo w ogóle nie przystąpiły do lęgu.
        W powiecie Jarocin zamontowano też w ramach akcji OTOP jeszcze 1, a wykonane są kolejne 2 budki, w odpowiednich dla sów kościołach, kiedy okazało się, że nie ma co liczyć na budki obiecane przez PTOP "Salamandra", prowadzące wielkopolską część krajowego projektu ochrony tego gatunku w obiektach sakralnych, kierowanego przez Towarzystwo Przyrodnicze "Bocian" (d. MTOF). Pomimo dwukrotnego pisemnego zgłoszenia naszego zapotrzebowania na budki w tym powiecie, nie otrzymaliśmy nie tylko ani jednej budki, ale i słowa wyjaśnienia od wojewódzkiego koordynatora projektu. Może i stało się dobrze, bo budki OTOP wykonane są dzięki funduszom gmin powiatu Jarocin z porządnych desek, co zapewnia sowom dobre warunki termiczne i starczy na długo.

       Powiat Ostrów Wielkopolski

        Zasadnicze działania z płomykówką prowadzone są w powiecie ostrowskim pod kierunkiem T. Ekierta, który w lipcu 2002 r. obronił pracę magisterską na UMK w Toruniu właśnie o pokarmie płomykówki w tym powiecie (Ekiert 2002) - gratuluję i odsyłam Czytelników do szczegółowego artykułu na ten temat na naszej stronie.
        Pierwsze 2 pisklęta płomykówek zaobrączkowano w pow. ostrowskim w 2000 r. Pierwszą budkę dla płomykówek założyli T. Ekiert i M. Antczak w ramach działań naszej Grupy 5 III 2001 r. w gm. Odolanów, a sfinansował ją Urząd Gminy i Miasta Odolanów. W lokalnym piśmie „Dzwonek Odolanowski” zamieszczono też artykuł o tym gatunku, jego zagrożeniach i sposobach ochrony (Dolata 2001). W sezonie lęgowym 2001 r. zaobrączkowano już 16 piskląt płomykówki.
        W pow. ostrowskim w 2002 r. oznakowano 2 dorosłe płomykówki z różnych stanowisk oraz 28 piskląt z 5 stanowisk. W 5 pierwszych lęgach było odpowiednio 2 razy po 4 i 3 razy po 5 piskląt. W drugich lęgach zaobrączkowano 4 pisklęta (wcześniej było 7, ale 3 zniknęły) i 2 pisklęta.
        W trakcie akcji, 26 VII 2002 r., udało nam się stwierdzić stanowisko pójdźki Athene noctua w tzw. podsufitce budynku w Raszkowie i zaobserwować w dzień dorosłego ptaka. Żadnych oznak lęgu jednak nie stwierdziliśmy.
        W końcu 2002 r. w 9 kościołach Ostrowa i powiatu Tomasz Ekiert z Marcinem Siedleckim i Tadeuszem Stawikiem zamontowali budki lęgowe w ramach projektu „Ochrona płomykówki i nietoperzy w obiektach sakralnych w Polsce” Towarzystwa Przyrodniczego „Bocian” (http://www.bocian.org.pl/programy/plomyk/). Kolejną budkę zawieszono w lipcu 2003 r.
        W 2003 r. sukces lęgowy płomykówek był bardzo słaby. Skontrolowano wszystkie znane stanowiska podczas okresu pierwszych lęgów. Stwierdzono tylko 2 lęgi - 3 i 4 pisklęta, a na 2 kolejnych stanowiskach stwierdzono pojedyncze dorosłe ptaki. Nie stwierdzono żadnych drugich lęgów, pomimo skontrolowania wszystkich zajmowanych w ostatnich latach stanowisk.
        W 2004 r. stwierdzono w powiecie 2 dostępne lęgi płomykówek, liczące 4 i 5 piskląt, schwytano także jednego z dorosłych ptaków lęgowych. Drugich lęgów w tym sezonie nie stwierdzono.
        W 2005 r. stwierdzono w powiecie 1 dostępny lęg płomykówek, ze względu na późny termin kontroli (18 VII) stwierdzone i zaobrączkowane w jej czasie 2 pisklęta były prawdopodobnie najmłodszymi z liczniejszego lęgu. W tym samym dniu na stanowisku tym było już 10 jaj drugiego lęgu. W czasie następnej kontroli po dokładnie 2 miesiącach (18 IX) stwierdzono 3 niewyklute jaja, szczątki 3 piskląt oraz 3 młode, które zaobrączkowano.
        W 2006 r., po raz pierwszy w regionie, udało się schwytać i zaobrączkować 2 płomykówki (prawdopodobnie parę) w okresie wiosennym (21 III). Na tym samym stanowisku 4 VII oznakowano dwa już wyrośnięte młode (lęg mógł być większy) i już dwa jaja z drugiego lęgu (T. Ekiert). Kolejna kontrola 3 VIII wykazała dwa świeżo wyklute pisklęta i 7 jak drugiego lęgu (T. Ekiert). Wreszcie 25 VIII stwierdziłem 6 puchowych piskląt (4 zaobrączkowałem, dwa były jeszcze na to za małe) i 2 niewyklute jaja. Ponowna kontrola 9 IX wykazała już tylko 5 piskląt, cztery już z obrączkami, więc zaobrączkowałem pozostałe - piąte z tego lęgu.

       Powiat Ostrzeszów

        W listopadzie 2003 r. założone zostały przez Tomasza Ekierta i Daniela Sobczaka 3 budki lęgowe dla płomykówek w kościołach w gm. Mikstat, w tym jedna z kościele, gdzie ptaki ten stwierdzono w latach 2002-2003. W 2004 r. na tym stanowisku (ale nie w budce) stwierdzono znów lęgi pary płomykówek: w pierwszym lęgu było 7 jaj, a potem 3 pisklęta, w drugim 6 jaj, a potem 4 pisklęta. W 2005 r. ponownie stwierdzono w tym kościele lęg, 20 VII widziano 3 już lotne młode (cały lęg mógł być większy), z których 1 udało się oznakować.
        W 2006 r. znów stwierdzono lęg na tym stanowisku, 7 VII oznakowano 3 pisklęta (T. Ekiert). W czasie ponownej kontroli, 28 VIII, stwierdziliśmy liczne ślady obecności ptaków (świeże wypluwki i pióra), ale żadnych śladów drugiego lęgu.

       Powiat Kępno (opr. M. Rachel)

        W 2002 roku skontrolowano kilkanaście kościołów w powiecie kępińskim. W 5 stwierdzono obecność tej sowy dodatkowo 1 stanowisko wykryto w nieczynnym budynku przemysłowym oraz 2 inne stanowiska podane były w wywiadzie. Łącznie więc na terenie powiatu było co najmniej 8 stanowisk płomykówki. Tylko w jednym przypadku (Kępno) obserwowano ptaki dorosłe oraz słyszano zarówno głosy godowe jak i nawoływania młodych, niestety 3 młode ptaki padły. W 2003 i 2004 roku ptaków tu nie słyszano.

       Krotoszyn i Kalisz

        Działania w tych powiatach prowadzili członkowie Grupy - Michał Niewiejski i Robert Hybsz - w ramach działań "Salamandry". Nie obejmowały one obrączkowania, ani prawdopodobnie zakładania budek, a tylko inwentaryzację. Do R. Hybsza zamówione na pow. Krotoszyn budki nie dotarły. O ile otrzymamy pozostałe szczegóły tych działań, zamieścimy je chętnie na stronie.

        Obrączkowanie płomykówek Tyto alba w Południowej Wielkopolsce

Dotychczasowe wyniki obrączkowania płomykówek w Południowej Wielkopolsce
Rok/Powiat	Ostrów Wlkp.	Jarocin	Ostrzeszów	Razem
2000	2 P			2 P
2001	16 P			16 P
2002	28 P + 2 L	6 P + 2 L		34 P + 4 L
2003	7 P + 1 L	5 P		12 P + 1 L
2004	9 P + 1 L		7P	16 P + 1 L
2005	5 P		1 P	6 P
2006	7 P + 2 L		3 P	10 P + 2 L
Razem	74 P + 6 L	11 P + 2 L	11 P	96 P + 8 L
(P = pisklęta, L = dorosłe ptaki głównie lęgowe )

       Wiadomości powrotne

        Dotychczas otrzymaliśmy 3 wiadomości powrotne o oznakowanych w powiecie ostrowskim pisklętach płomykówek. Wszystkie pochodzą zaraz z pierwszej zimy lub wczesnej wiosny po obrączkowaniu i wskazują na duże zróżnicowane w wyborze miejsca zimowania. Jedną z nich znaleziono w grudniu 2003 r. martwą w miejscowości wylęgnięcia i obrączkowania (gm. Raszków), więc przez kilka miesięcy nie ruszyła się właściwie z miejsca.
        Inny ptak, oznakowany jako pisklę 9 VII 2004 w gm. Ostrów Wielkopolski, został znaleziony 29 III 2005 martwy, świeży, ze złamanym skrzydłem przy torze kolejowym (najprawdopodobniej zabity przez pociąg) w północnej części miasta Ostrowa (rozjazd linii kolejowych na Poznań i Kalisz, Tomasz Orlikowski). Prawdopodobnie sowa uderzyła w pociąg lub trakcję PKP. Miejsce znalezienia znajduje się w odległości 7 km od miejsca obrączkowania. Co ciekawe, jest to drugi pewny przypadek stwierdzenia płomykówki na terenie Ostrowa w ostatnich latach, a trzeci znany mi w historii - gniazdowanie tego gatunku stwierdzono na kościele farnym św. Stanisława Biskupa (dziś konkatedra) w latach 1950-52 (Czarnecki i in. 1955).
        Jednak inna płomykówka, obrączkowana jako pisklę w gnieździe 9 VII 2003 (gm. Odolanów), została znaleziona 30 XII 2003 około 300 km na północny zachód od miejsca oznakowania - w Karsku pod Nowogardem w woj. zachodniopomorskim (informację przekazał Grzegorz Kiljan z Szczecińskiej Grupy OTOP). Płomykówka jest zasadniczo gatunkiem osiadłym, ale właśnie młode ptaki odbywają nierzadko wędrówki w różnych kierunkach - w tym przypadku na północny zachód.

       Głupota, niewiedza czy wykroczenie?

        Powyżej nie podaję konkretnych miejsc występowania płomykówki. Powód jest prosty - jeśli jakieś stanowisko staje się znane, pojawiają się tam nagle osoby, które wcześniej jakoś tam nie trafiały, a teraz nagle budzi się w nich zainteresowanie sowami.
       W jednym z takich stanowisk, w czasie naszej kontroli 23 lipca 2002 r., okazało się, że tydzień-dwa przed nami był za kamerą pewien "filmowiec". Urzędował on, według mieszkańców, 2,5-3 godziny przy gnieździe tego wrażliwego na niepokojenie gatunku. Zostawił po sobie rozbite jajo i latarkę tuż przy gnieździe, co mogło ptaki spłoszyć. Nie wiadomo czy z tych powodów, ale akurat ten lęg był porzucony przez sowy w trakcie wysiadywania jaj.

       Podziękowania

        Koordynatorem opisanego projektu jest Tomasz Ekiert (tomekiert@o2.pl). Opisanymi działaniami w powiecie Jarocin kierował Jacek Pietrowiak, a ponadto brali udział następujący członkowie Grupy: Ilona Ciosek, Paweł T. Dolata, Dorota Jagodzińska, Rafał Regulski, Bartosz Skrzypczak i Waldemar Szyba.
       Działaniami w powiecie Ostrów Wlkp. kierował Tomasz Ekiert, a brali udział członkowie i współpracownicy Grupy: Jerzy Bartuzi, Paweł T. Dolata, Artur i Saturnina Homan, Natalia Kantecka, Emilia Kaźmierczak, Przemek Kaźmierczak, Wojtek Kaźmierczak, Dawid Niedbała, Michał Radziszewski, Marcin Siedlecki, Tadeusz Stawik i Leszek Szukalski, a także Robert Wojtczak i Jarosław Manias.
       W powiecie Ostrzeszów prace prowadzili Tomasz Ekiert i Daniel Sobczak.
       Sowy obrączkował Paweł T. Dolata z pomocą głównie Tomasza Ekierta, a od 2006 r. Paweł T. Dolata i Tomasz Ekiert, który uzyskał własną licencję obrączkarską Zakładu Ornitologii PAN.
Wszystkim tym Osobom należą się duże podziękowania. Podziękowania kierujemy także do księży proboszczów "sowich parafii", którzy potrafią uszanować te pożyteczne zwierzęta, a nam udostępnili kościoły do kontroli.

Ślady obecności płomykówki

       Literatura

Czarnecki Z., Gruszczyńska J., Smoleńska E. 1955. Badania nad składem pokarmu płomykówki (Tyto alba guttata [C. L. Br.]) w latach 1950-1952 w województwie poznańskim. Prace Komisji Biologicznej PTPN XVI, 3: 1-35.

Dolata P. T. 2001. Sowa płomykówka. Dzwonek Odolanowski 19 (173) z 7 października 2001: 8.

Ekiert T. 2002. Pokarm płomykówki Tyto alba guttata (Scopoli, 1769) w powiecie Ostrów Wielkopolski. Praca magisterska, Zakład Zoologii Kręgowców UMK w Toruniu.

Tomiałojć L., Stawarczyk T. 2003. Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. PTPP „pro Natura”, Wrocław.