Samce kosa są czarne z pomarańczowożółtym dziobem i żółtą obrączką powiekową. Ten na zdjęciu wygląda inaczej, prawie jak inny gatunek. Tę zmianę wywołało bielactwo (albinizm), czyli zanik pigmentów zabarwiających skórę i pióra, zdarza się u wielu gatunków ptaków, np. także u kawek. Ptak albinos ma jaśniejsze lub zupełnie białe plamy różnych rozmiarów, a w skrajnych przypadkach wszystkie pióra stają się białe. Taki przypadek miał miejsce w zeszłym roku, kiedy to mogliśmy obserwować albinotyczną jaskółkę (zdjęcia niżej). Oczywiście ptaki nie są tu wyjątkiem, albinosem może być przedstawiciel każdego gatunku, także naszego. Dla przykładu warto podać, chociażby nietoperze, u których kilkakrotnie obserwowano to schorzenie (Laskowska 2002). Albinotyczna, całkowicie bezbarwna, odmiana gupików została wyhodowana w Ameryce we New Jersey w roku 1940. Gupiki albinotyczne posiadają czerwone oczy i ciało bezbarwne (Patryas 2001). Spotykano także białe wilki (Dudek 1998). Albinizm występuje również u roślin, jednak zagadnienie te należałoby rozpatrzyć oddzielnie.
Bielactwo, zwane także albinizmem, objawia się brakiem pigmentu w skórze, sierści, piórach oraz tęczówce oka. Osobniki takie określane jako albinosy mają czerwone oczy, co wynika z widocznych naczyń krwionośnych (Jura, Krzanowska 1996). Bielactwo może mieć charakter genetyczny lub nabyty (Lech 2000). Na północy bielactwo może mieć charakter fizjologiczny i być związane z zimą. Dotyczy wtedy barwy sierści bez zmiany barwy oka (Jura, Krzanowska 1996). Wyróżnia się także bielactwo nabyte.
W przypadku bielactwa wrodzonego warunkowane jest ono recesywnym genem powodującym brak tyrozynazy, czyli enzymu, który bierze udział w syntezie melaniny (Jura, Krzanowska 1996). Oznacza to, że geny te muszą być odziedziczone od obu rodziców, którzy są nosicielami tego schorzenia (są heterozygotami pod względem tego genu). Wyróżniamy także bielactwo wrodzone częściowe, które dziedziczone jest w inny sposób. Do ujawnienia się choroby wystarczy odziedziczenie nieprawidłowego genu tylko od jednego z rodziców i dziedziczona jest ona w sposób dominujący nieregularny. Przekazanie tego genu nie zawsze wywołuje charakterystyczne dla tego schorzenia objawy, ale jeżeli wystąpią, to pojawiają się od urodzenia i mają charakter trwały. W przypadku tej odmiany nie mamy do czynienia z błędami w syntezie melaniny w istniejących melanocytach, lecz zupełny brak (albo ich uszkodzenie) samych melanocytów. Może tu wystąpić różnobarwność tęczówki (Lech 2000).
Innym typem bielactwa jest bielactwo nabyte, które cechuje się rozpadem komórek barwnikowych melaocytów. U ludzi występuje aż u 1% populacji. Przyczyny mogą mieć podłoże genetyczne, pewną rolę w schorzeniu mogą odgrywać zjawiska autoimmunologiczne (układ odpornościowy atakuje komórki własnego organizmu) związane z niszczeniem melanocytów. Istnieje także związek choroby z układem nerwowym (Lech 2000). Częściowe bielactwo, częste zwłaszcza u kosów w mieście (obserwacje własne), być może jest wywoływane przez jakieś zanieczyszczenia, które prowadzą do uszkodzenia melanocytów.
Albinizm może prowadzić do upośledzenia wzroku lub słuchu (Jura, Krzanowska 1996). Może także powodować szybsze niszczenie piór i w konsekwencji może prowadzić do lekkiego upośledzenia lotu. Może też dojść do zaburzeń w funkcjonowaniu układu nerwowego i często towarzyszą mu także inne choroby (Lech 2000). Jak widać u dzikich zwierząt albinizm całkowity może zwiększyć śmiertelność i obniżyć dostosowanie.
Posiadasz zdjęcie albionosa? Dodaj do naszej galerii...
Tego osobnika obserwowałem już w ubiegłym roku ale nie udało mi się zrobić zdjęcia. Zimą nie widziałem go – pewno przeniósł się na południe – i już straciłem nadzieję, że go uwiecznię na kliszy. Wiosną jednak powrócił i szykuje się do rozrodu. fot. Jerzy Bartuzi
fot. Marek Radziszewski. Przeczytaj w aktualnościach o jaskółkach.
fot. Waldemar Rycek, Rzeszów 2006.
Półalbinotyczna kawka - fot. Lubomír Dajč, 2003, miasto Žďár nad Sázavou
Albionotyczna żaba - fot. Wojciech Kaźmierczak, 2006, Jaskółki,
hodowla prof. L. Beregera, więcej
Albionotyczna sarna - fot. Paweł Pawlak, 2006, Bralin,
(fotografia z serwisu Przyroda powiatu kępińskiego: http://rachma.org)
Przyślij zdjęcie albinosa
LITERATURA
Dudek Tomasz 1998. Wilczy byt. Przyrodnik, Internetowy Periodyk Przyrodniczy 2.
Jura Cz., Krzanowska H. (red.) 1996, Leksykon biologiczny. Wiedza Powszechna, Warszawa.
Laskowska K. 2002, Nietoperz – aniołek. Salamandra. Internetowy Magazyn Przyrodniczy I-II/2002 (16).
Lech M. 2000. Bez melaniny. Żyjmy dłużej 8.
Patryas R. 2001. Fenomen czerwonych oczu. Akwarium. Elektroniczna wersja czasopisma wydawanego z inicjatywy PZA 6(139)/01.
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
)
