Przy gatunku tak płochliwym jak łabędź krzykliwy, jedyną szansą na uzyskanie dużej ilości wiadomości powrotnych o znakowanych osobnikach, a dzięki temu obszernych danych o ich przemieszczeniach, biologii lęgowej i zwyczajach, jest zakładanie obroży szyjnych.

Łąki Odolanowskie

        Pierwszych odczytów łabędzi krzykliwych z obrożami w wielkopolskiej części Doliny Baryczy dokonał Marcin Antczak. Dnia 19 stycznia 1998 r. na łąkach pod Uciechowem w gminie Odolanów (powiat ostrowski) udało mu się odczytać kody 1R04, 1R06, 1R07 na żółtych obrożach trzech ptaków ze stada 19 dorosłych krzykliwców, którym towarzyszyła para z 4 młodymi. Okazało się, że wszystkie trzy ptaki z obrożami to rodzeństwo (dwa samce i samica), zaobrączkowane przez dr. Andrzeja Czapulaka z Uniwersytetu Wrocławskiego, jako pisklęta 13 lipca 1996 r. na starorzeczu Odry pod Bełczem Wielkim w gminie Niechlów, a więc w historycznym miejscu drugiego stwierdzenia lęgu tego gatunku w Polsce, a pierwszego na Śląsku, gdzie ptaki te gniazdowały regularnie także w kolejnych latach (Bobrowicz i in. 1986, Tomiałojć 1990, Witkowski 1991, Wieloch 2004).
Miejsce oznakowania od miejsca ponownego stwierdzenia odległe było o 72 kilometry. Najbardziej ciekawe jest jednak przebywanie całej trójki rodzeństwa razem aż 1,5 roku po wykluciu. Informacja ta byłaby niemożliwa do uzyskania bez użycia obroży.

        Warto dodać, że po prawie 5 latach od obrączkowania, 17 października 2001 r., łabędzia z obrożą 1R04 sfilmował Artur Homan na stawie Grabownica koło Milicza, w dolnośląskiej części Doliny Baryczy. Ptak przebywał w parze z łabędziem bez obroży.

Stawy Możdżanów

        Na kolejne odczyty łabędzia krzykliwego z obrożą w wielkopolskiej części Doliny Baryczy przyszło czekać od 1998 r. aż 10 lat. Ptaka oznakowanego obrożą szyjną 3R44 w ramach ogólnopolskich badań pod kierunkiem dr Marii Wieloch i Stanisława Czyża z Polskiej Grupy Badania Łabędzi, udało nam się dwukrotnie spotkać na stawach Gospodarstwa Rybackiego „Możdżanów” w gminie Sośnie (powiat ostrowski). Trzeba podkreślić, że o obecności łabędzia krzykliwego z obrożą powiadomił mnie właściciel tych stawów, pan Karol Girus. Dzięki jego zgodzie mieliśmy też możliwość poszukiwania i obserwacji ptaka z obrożą na terenie tych stawów, będących zamkniętym obrębem hodowlanym.
Pierwszy raz łabędzia tego spotkaliśmy wraz z Jerzym Bartuzim na stawie Czesławickim koło Janisławic 9 kwietnia 2007 r., gdy na napuszczanym dopiero stawie przebywało stado 7 dorosłych i 5 młodych tego gatunku. Ptak z obrożą był zupełnie biało upierzony, jednak na głowie miał jeszcze resztki szarych piór. Na tej podstawie oznaczyłem go jako w 2. kalendarzowym roku życia, co potwierdziła informacja od dr M. Wieloch. Został on bowiem oznakowany 12 sierpnia 2006 r. na stawie Grabek 2 (17.29 N, 51.27 E), w kompleksie Goszcz w gminie Twardogóra (woj. dolnośląskie). Udało się wtedy schwytać i zaobrączkować dwa z sześciu młodych z tej rodziny. Miejsce oznakowania od miejsca ponownego stwierdzenia odległe jest zaledwie o 6 kilometrów.
Ponownie tego samego łabędzia odczytałem 2 maja 2007 r. na stawie Dolnym koło Konradowa, czyli na drugim kompleksie stawowym Gospodarstwa Rybackiego „Możdżanów” – a więc jeszcze bliżej, bo 3 kilometry od rodzinnego stawu Grabek. Ptak przebywał razem z innym młodocianym krzykliwcem, a w trakcie obserwacji oba niepłoszone odleciały ze stawów. Więcej ich już nie spotkaliśmy na naszym terenie.
Ponownie ptaka z obrożą 3R44 zaobserwował Zbigniew Kajzer 8 listopada 2007 r. w stadzie 66 łabędzi krzykliwych na polu koło Recławia (53.49 N, 14.38 E) pod Wolinem, w województwie zachodniopomorskim.

        W razie stwierdzenia łabędzi krzykliwych z obrożami, zachęcam by poinformować o tym ze szczegółami (miejsce i data oraz okoliczności stwierdzenia) dr Marię Wieloch: mwieloch@miiz.waw.pl. Znalazca otrzyma szybko informację o miejscu obrączkowania ptaka i listę jego wszystkich stwierdzeń.

Literatura

Bobrowicz G., Grabiński W., Ranoszek E. 1986. Nowe stanowiska lęgowe łabędzia krzykliwego /Cygnus cygnus/ w Polsce. Ptaki Śląska 4: 80-84.
Witkowski J. 1991. Łabędź krzykliwy - Cygnus cygnus (L., 1758). W: Dyrcz A., Grabiński W., Stawarczyk T., Witkowski J. Ptaki Śląska. Monografia faunistyczna. Uniwersytet Wrocławski, Zakład Ekologii Ptaków, Wrocław: 83-85.
Tomiałojć L. 1990. Ptaki Polski. Występowanie i liczebność. PWN, Warszawa.
Wieloch M. 2004. Cygnus cygnus (L., 1758). Łabędź krzykliwy. W: Gromadzki M. (red.). Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. Tom 7. Ministerstwo Środowiska, Warszawa: 100-105.

Młode łabędzie krzykliwe podczas obrączkowania na Stawach Milickich, 12 sierpnia 2007 r. Fot. Paweł T. Dolata (PwG OTOP).

Portret młodego łabędzia krzykliwego podczas obrączkowania na Stawach Milickich, 12 sierpnia 2007 r. Fot. Paweł T. Dolata (PwG OTOP).