Kolorowe obrączki Nowy projekt - białe obrączki Południowa Wielkopolska Uczestnicy Wiadomości powrotne Prośba o odczytywanie Podziękowania

        W ramach działań Południowowielkopolskiej Grupy OTOP rozpoczęliśmy w 2001 r. znakowanie bocianów czarnych. Prace wykonano w ramach projektu "Aktywna ochrona bociana czarnego w Południowej Wielkopolsce", który dofinansował Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Poznaniu. Projekt ten był planowany już od 1999 r., ale sporo czasu zajęły przygotowania: skompletowanie ekipy i sprzętu do wchodzenia do gniazd, namierzenie gniazd bocianów, zdobycie odpowiednich zezwoleń i specjalnych obrączek.

Bocian czarny żerujący na stawie rybnym w Dolinie Baryczy, fot. S. i A. Homan (PwG OTOP)

       Kolorowe znakowanie

        Znakowanie bocianów czarnych standardowymi obrączkami nie przynosi dużych efektów. Wiadomości powrotne przy tej metodzie uzyskać można prawie wyłącznie w przypadku znalezienia martwych lub rannych ptaków. Odczytanie małejobrączki metalowej u tego płochliwego ptaka jest rzeczą wyjątkową. Na dodatek gatunek ten jest nieliczny, gniazda trudne do znalezienia, a dostęp do nich trudny, stąd znakowany jest w niewielkiej liczbie (kilkadziesiąt ptaków rocznie w Polsce).
        Dużo większe szanse na większą liczbę wiadomości powrotnych daje stosowanie dużych, kolorowych obrączek na goleń. Od 1994 r. część obrączkowanych w Polsce bocianów czarnych została dodatkowo oznakowana pomarańczowymi lub zielonymi, plastikowymi obrączkami na goleń (pierwszą cyfrą kodu było zawsze 1) w ramach projektu prowadzonego przez ornitologów z Hiszpanii, a w Polsce koordynowanego przez dr. Piotra Profusa z Zakładu Ochrony Przyrody PAN w Krakowie. Obrączkami zielonymi oznakowano ok. 80 ptaków w latach 1999-2002, najwięcej przez Janusza Wójciaka na Lubelszczyźnie. Wcześniej używano obrączek pomarańczowych. Ptaki te są też znakowane kolorowymi obrączkami w innych krajach, w tym w Czechach, Słowacji i na Węgrzech, więc w Polsce jest spora szansa na odczyty ptaków stamtąd pochodzących.
       Odczyt ułatwia fakt, że kolorowe obrączki zakładane są wysoko na nogi ptaków, ponad stawem skokowym. Są więc widoczne u ptaków żerujących w wodzie lub roślinności.

       Nowy projekt - białe obrączki

        W sezonie 2003 ruszył w Polsce nowy projekt kolorowego znakowania bocianów czarnych. Zaobrączkowano 41 piskląt, które - za zgodą krajowej centrali obrączkowania ptaków (Zakładu Ornitologii PAN w Gdańsku) - otrzymały specjalne obrączki przeznaczone do odczytywania ich kodu z daleka, przez mocną lornetkę lub lunetę. Plastikowe obrączki, produkcji znanej kanadyjskiej firmy ProTouch, są białe z wyraźnymi czarnym kodem złożonym z 4 znaków. Zaczyna się on od cyfry 1, co identyfikuje ptaki oznakowane w naszym kraju. Ogólnopolskie dane o tym projekcie zawiera osobny tekst na naszej stronie

       Południowa Wielkopolska

        Na naszym terenie nowy projekt pozwolił na intensyfikację obrączkowania plastikowymi obrączkami do odczytu, bo wcześniej starczało ich na małą część ptaków. Łącznie przez 7 sezonów oznakowano 116 bocianów czarnych, a 105 z nich dostało wysokie plastikowe obrączki do odczytywania.
        W 2001 r. oznakowano 4 pisklęta z 2 lęgów w pow. Ostrów Wielkopolski: 2 i 2. Użyto 2 obrączki zielone, pozostałe 2 mniejsze ptaki otrzymały tylko obrączki metalowe.
        W 2002 r. oznakowano 14 piskląt z 3 lęgów: pow. Jarocin 5, pow. Ostrów Wielkopolski 4 i 5. Użyto ostatnich 5 obrączek zielonych, pozostałe ptaki otrzymały tylko obrączki metalowe.
        W 2003 r. oznakowano 16 piskląt z 5 lęgów: pow. Jarocin 2 i 4, pow. Ostrów Wielkopolski 3, 3 i 4. Wszystkie ptaki otrzymały białe obrączki.
        W 2004 r. oznakowano 24 pisklęta z 10 lęgów: pow. Jarocin 2, 3, 3 i 4, pow. Ostrów Wielkopolski 1, 2, 2, 3 i 3, pow. Ostrzeszów 1. Wszystkie ptaki otrzymały też białe obrączki.
        W 2005 r. oznakowano 10 piskląt z 4 lęgów: pow. Jarocin 4, pow. Ostrów Wielkopolski 2 i 3, pow. Środa Wielkopolska 1. Wszystkie ptaki otrzymały też białe obrączki.
        W 2006 r. oznakowano 18 piskląt z 7 lęgów: pow. Jarocin 3, pow. Ostrów Wielkopolski 2 i 4, pow. Środa Wielkopolska 3, pow. Września 1, 2 i 3. Wszystkie ptaki otrzymały też białe obrączki.
        W 2007 r. oznakowano aż 30 piskląt z 9 lęgów: pow. Jarocin 2 i 4, pow. Ostrów Wielkopolski 3, 3, 3 i 4, pow. Środa Wielkopolska 3, pow. Września 4 i 4. Wszystkie ptaki otrzymały też białe obrączki.

< <

Liczba obrączkowanycha piskląt bocianów czarnych Ciconia nigra w Południowej Wielkopolsce
Rok/Powiat	Ostrów Wlkp.	Jarocin	Ostrzeszów	Środa Wlkp.	Września.	Razem
2001	4 P					4 P
2002	9 P	5 P				14 P
2003	10 P	6 P				16 P
2004	11 P	12P	1 P			24 P
2005	5 P	4 P		1 P		10 P
2006	6 P	3 P		3 P	6 P	18 P
2007	13 P	6 P		3 P	8 P	30 P
Razem	58 P	36 P	1 P	7 P	14	116 P
(P = pisklęta)

        Na obrączkowanie w strefach uzyskano wymaganą prawem zgodę Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody w Poznaniu i Ministerstwa Środowiska.
        W latach 2003 - 2006 przy okazji kontroli w Wielkopolsce zebrano wyściółkę z zajętych gniazd, którą ma zbadać pod kątem roztoczy dr inż. Dariusz Gwiazdowicz z Akademii Rolniczej w Poznaniu. Poza tym opisywano pokarm w gniazdach i wypluty przez ptaki. Prawie wyłącznie były to ryby, głównie z gatunków bez wartości gospodarczej.

       Uczestnicy

        We wszystkich latach bociany czarne obrączkował Paweł T. Dolata. W akcji uczestniczyli też przy różnych gniazdach następujący członkowie i współpracownicy Południowowielkopolskiej Grupy OTOP:
- w 2001 r.: Marcin Antczak, Tomasz Ekiert, Saturnina i Artur Homan oraz Paweł Szyld.
- w 2002 r.: Marcin Antczak, Damian Chaliński, Saturnina i Artur Homan, Robert Hybsz, Dorota Jagodzińska, Robert Kaczmarek, Zbigniew Mroziński, Jacek Pietrowiak, Waldemar Szyba, Paweł Szyld, Tomasz oraz Jacek Pietrowiak i Marcin Siedlecki, częściowo w ramach działań Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Wielkopolskiego.
- w 2003 r. do gniazd wspinał się Tomasz Ekiert, w akcji uczestniczyli też: Seweryn Grobelny, Damian Łowicki, Jacek Pietrowiak, Marek Radziszewski, Marcin Siedlecki, Bartosz Skrzypczak i Tomasz Wilżak.
- w 2004 r. do gniazd wspinali się Tomasz Ekiert i Jakub Pruchniewicz, w akcji uczestniczyli też: Artur Homan, Miłosz Nowak, Jacek Pietrowiak, Marek Radziszewski, Bartosz Skrzypczak i Tomasz Wilżak.
- w 2005 r. do gniazd wspinał się Jakub Pruchniewicz, w akcji uczestniczyli też: Rafał Biernacik i Jacek Pietrowiak.
- w 2006 r.: do gniazd wspinali się Tomasz Ekiert, Jakub Pruchniewicz i Wiktor Maniecki, a w akcji uczestniczyli też przy różnych gniazdach: Jacek Pietrowiak (Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Wielkopolskiego i PwG OTOP, kierownik prac w pow. jarocińskim, średzkim i wrzesińskim), Rafał Biernacik, Bronisław Grzelak, Wojciech Kaźmierczak, Bartosz Skrzypczak, Leszek Szukalski, Tomasz Wojtasik i leśnicy z Nadleśnictwa Jarocin.
- w 2007 r.: do gniazd wspinali się Tomasz Ekiert, Jakub Pruchniewicz, Jakub Szymański i Adam Tomaszewski, a w akcji uczestniczyli też przy różnych gniazdach: Jerzy Bartuzi, Bronisław Grzelak, Wojciech Kaźmierczak i Karolina Zmyślona oraz leśnicy z Nadleśnictwa Jarocin: nadleśniczy Krzysztof Schwartz oraz Rafał Biernacik, Natalia Bożacka, Michał Hałas, Robert Hybsz i Jacek Gola.

Młody bocian czarny z plastikową obrączką. Fot. A. Homan (PwG OTOP) za zgodą Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody w Poznaniu

       Wiadomości powrotne

        Dotychczas nadeszło 19 wiadomości powrotnych o 10 ptakach oznakowanych w sezonach 2002-2006 i to wiadomości bardzo sympatycznych, bo o odczytach obrączek żywych osobników. W 2002 r. odczytu dokonano na Zbiorniku Turawskim. W 2003 r. jeden młody bocian został odczytany w Niemczech, w odległości ok. 430 km na północny zachód od miejsca obrączkowania, a drugi w Szwajcarii w odległości ok. 1000 km na południowy zachód od miejsca obrączkowania. W 2004 r. jeden ptak został stwierdzony trzykrotnie w czasie wędrówki jesiennej w Izraelu, w odległości ok. 2560 km. Wiosną 2005 został tam stwierdzony inny bocian czarny, już w 2. roku życia, a jesienią kolejne trzy (1 młody w czasie pierwszej wędrówki i dwa z ubiegłego roku), w tym jeden trzykrotnie w ciągu kilku dni. Kolejna wiadomość z Izraela nadeszła wiosną 2006 r. – o ptaku oznakowanym w 2003 r., czyli już w 4. roku życia, a więc możliwe że w czasie drogi na pierwsze w jego życiu gniazdowanie gdzieś w Polsce lub gdzie indziej w środkowo-wschodniej Europie.
Latem 2006 r. nasz bocian oznakowany rok wcześniej został odczytany na Węgrzech, a zimą inny – tegoroczny młody – sześciokrotnie w trakcie kilku dni w Izraelu.

Obrączka Gdańsk VH 5573 + zielona 1HJ
obrączkowany: 30.06.2002 pisklę w gnieździe, gm. Sośnie, Nadl. Antonin, pow. Ostrów Wielkopolski, woj. wlkp. (Paweł T. Dolata i współpracownicy)
odczytany: 18-20.08.2002 młody w stadzie, Zb. Turawski, Opole (Adam Wojciechowski)

Obrączka Gdańsk VH 7506 + biała 1P55
obrączkowany: 22.06.2003 pisklę w gnieździe, gm., Nadl. i pow. Jarocin, woj. wielkopolskie (Paweł T. Dolata i współpracownicy)
odczytany: 11.08.2003 młody w stadzie 21 os., koło Grippel (53.04 N, 11.18 E), Niedersachsen (Dolna Saksonia), Niemcy (Hans-Jürgen Kelm)
odległość: 444 km NW od miejsca obrączkowania

Obrączka Gdańsk VH 7516 + biała 1P60
obrączkowany: 25.06.2003 pisklę w gnieździe, gm. Sośnie, Nadl. Antonin, pow. Ostrów Wielkopolski, woj. wielkopolskie (Paweł T. Dolata i współpracownicy)
odczytany: 13.04.2006 dorosły, Kibbutz Neve Etan (32.29 N, 35.32 E), Izrael (Tuvia Khan i Chris Wells)
odległość: 2546 km SE od miejsca obrączkowania

Obrączka Gdańsk VH 7522 + biała 1P63
obrączkowany: 26.06.2003 pisklę w gnieździe, gm. Sieroszewice, Nadl. Taczanów, pow. Ostrów Wielkopolski, woj. wlkp. (Paweł T. Dolata i współpracownicy)
odczytany: 31.08.2003 Chavornay (46.42 N, 06.34 E), kanton Vaud, Szwajcaria (Joel Bruezičre, Frederic Jaqueir)
odległość: 993 km SW od miejsca obrączkowania

Obrączka Gdańsk VH 8187 + biała 1L02
obrączkowany: 23.06.2004 pisklę w gnieździe, gm. Sieroszewice, Nadl. Taczanów, pow. Ostrów Wielkopolski, woj. wlkp. (Paweł T. Dolata i współpracownicy)
odczytany:
01.10.2004 młody, Kefar Ruppin (32.28 N 35.33 E), Izrael (Willem Van den Bossche)
02.10.2004 młody, stawy rybne Ma'ale Gilboa (32.23 N, 35.30 E), Izrael (Willem Van den Bossche)
04.10.2004 młody, Tirat Zevi (32.24 N, 35.30 E), Izrael (Willem Van den Bossche)
odległość kolejno: 2558, 2563 i 2562 km SE od miejsca obrączkowania

Obrączka Gdańsk VH 8772 + biała 1L10
obrączkowany: 02.07.2004 pisklę w gnieździe, gm. Sośnie, Nadl. Antonin, pow. Ostrów Wielkopolski, woj. wielkopolskie (Paweł T. Dolata i współpracownicy)
odczytany:
26.09.2005 Kefar Ruppin (32.28 N, 35.33 E), Izrael (Amit Geffen i Kobi Meyrom)
27.09.2005 Tirat Zevi (32.24 N, 35.30 E), Izrael (Carsten Rohde)
30.09.2005 Beit Ha’shitta (32.32 N, 35.47 E), Izrael (Carsten Rohde) odległość kolejno: 2563,5; 2567, 5 i 2568 km SE od miejsca obrączkowania

Obrączka Gdańsk VH 8775 + biała 1L12
obrączkowany: 02.07.2004 pisklę w gnieździe, gm. Sieroszewice, Nadl. Taczanów, pow. Ostrów Wielkopolski, woj. wielkopolskie (Paweł T. Dolata i współpracownicy)
odczytany: 03.10.2005 Tirat Zevi (32.24 N, 35.30 E), Izrael (Carsten Rohde)
odległość: 2556,5 km SE od miejsca obrączkowania

Obrączka Gdańsk VH 9427 + biała 1L17
obrączkowany: 29.06.2005 pisklę w gnieździe, gm. Sośnie, Nadl. Antonin, pow. Ostrów Wielkopolski, woj. wielkopolskie (Paweł T. Dolata i współpracownicy)
odczytany: 05.10.2005 Kefar Ruppin (32.28 N, 35.33 E), Izrael (Carsten Rohde)
odległość: 2563,5 km SE od miejsca obrączkowania

Obrączka Gdańsk VH 9433 + biała 1A22
obrączkowany: 30.06.2005 pisklę w gnieździe, gm. Jaraczewo, Nadl. i pow. Jarocin, woj. wielkopolskie (Paweł T. Dolata i współpracownicy)
odczytany: 26.07.2006 w stadzie 9 os. na drzewie noclegowym koło żerowiska, rozlewiska Gemenc (46.20 N, 18.53 E) koło Szekszard, Tolna, Węgry (Attila Mórocz)
odległość: 635 km SW od miejsca obrączkowania

Obrączka Gdańsk VN 0765 + biała 1C14
obrączkowany: 06.07.2006 pisklę w gnieździe, gm. Miłosław, Nadl. Jarocin, pow. Września, woj. wielkopolskie (Paweł T. Dolata i współpracownicy)
odczytany: 24-26.11.2006 Newe Ur (32.33 N, 35.33 E), Izrael (Carsten Rohde)
27.11.2006 Hamadya (32.32 N, 35.33 E), Izrael (Carsten Rohde)
28.11.2006 Newe Ur (32.33 N, 35.33 E), Izrael (Carsten Rohde)
01.12.2006 Ma’ayan Harod (32.33 N, 35.21 E), Izrael (Carsten Rohde)
odległość kolejno: 2619,5; 2621,5 i 2610,5 km SE od miejsca obrączkowania

Obrączka Gdańsk VN 0965 + biała 1K07
obrączkowany: 01.07.2007 pisklę w gnieździe, gm. Sośnie, Nadl. Antonin, pow. Ostrów Wielkopolski, woj. wielkopolskie (Paweł T. Dolata i współpracownicy)
odczytany: 15.10.2007 młody w stadzie 45 os., Beit Alfa (32.32 N, 35.25 E), Izrael (Joosep Tuvi i Renno Nellis)
odczytany: 17.10.2007 młody w stadzie 410 os., Nir David (32.31 N, 35.28 E), Izrael (Joosep Tuvi i Renno Nellis)
odległość kolejno: 2641 i 2646 km SE od miejsca obrączkowania

        W obu przypadkach z 2003 r. ciekawy jest kierunek wędrówki - prawdopodobnie wskazuje na wędrowanie niektórych polskich bocianów czarnych, tak jak np. ok. 20 % ptaków z Czech (inf. František Pojer), zachodnim szlakiem wędrówkowym przez Gibraltar do Afryki. Ale oba ptaki te mogły też po koczowaniu „odbić” na południe i polecieć „na skróty” przez Włochy i Morze Śródziemne, gdyż bocian czarny jest lepszym aktywnym lotnikiem niż bocian biały i potrafi przelatywać większe odcinki nad morzami.
        Warto zaznaczyć, że są to pierwsze odczyty polskich bocianów czarnych z całej Europy (poza Polską). Dotychczas jedynie w Izraelu odczytano aż 23 ptaki z Polski (prawie wyłącznie przez Belga Willema van den Bossche), co wskazywało na wykorzystywanie właśnie wschodniej trasy wędrówki do Afryki. Były to jednak bociany oznakowane głównie we wschodniej Polsce. Otrzymane dane wskazują, że ptaki z zachodniej i wschodniej Polski lecą do Afryki prawdopodobnie odpowiednio trasą zachodnią (przez Gibraltar) i wschodnią (przez Bałkany i Izrael). Jednak nie ma wyraźnej granicy rozdziału tych populacji - także ptaki z zachodniej Polski mogą lecieć trasą wschodnią, o czym świadczy przykład bociana VH 8187. Czynią tak również bociany czarne z przyległych do polskiej granicy obszarów wschodnich Niemiec (Janssen, Hermann i Rohde 2004. Der Schwarzstorch. Ciconia nigra. Die Neue Brehm-Bűcherei. Bd. 468. Westarp Wissenschaften, Hohenwarsleben).

       Prośba o odczytywanie

        Zwracamy się do wszystkich osób obserwujących ptaki w Polsce z prośbą o zwrócenie uwagi na kolorowo znakowane bociany czarne i odczytywanie kolorowych obrączek. Każdy dokonany odczyt prosimy jak najszybciej zgłosić do Zakładu Ornitologii Polskiej Akademii Nauk w Gdańsku (mail: ring@stornit.gda.pl). W zgłoszeniu prosimy podać: datę i miejsce obserwacji, umieszczenie obrączki, kolor obrączki i liter, odczytany kod, wielkość obserwowanego stada lub rodziny oraz w razie możliwości wiek ptaka.
        Poza zgłoszeniem do Gdańska, zainteresowani uzyskaniem szybkiej informacji o stwierdzonym ptaku, mogą kontaktować się z koordynatorami akcji. Obiecujemy natychmiastową odpowiedź, skąd pochodzi odczytany ptak, oznakowany w naszym programie, oczywiście z zachowaniem obowiązującego utajnienia szczegółowej lokalizacji gniazd. Powodzenia przy odczytywaniu!

       Podziękowania

        Serdecznie dziękuję wszystkim wymienionym wyżej uczestnikom projektu i współpracującym z nami leśnikom z Nadleśnictw Antonin, Jarocin, Krotoszyn i Taczanów. Za pomoc finansową w latach 2002-2004 i 2006 dziękujemy Wojewódzkiemu Funduszowi Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Poznaniu, w 2007 r. Nadleśnictwu Jarocin, za wymagane zezwolenia na kontrole i obrączkowanie ptaków w strefach ochronnych kolejnym Wojewódzkim Konserwatorom Przyrody w Poznaniu - panom Ferdynandowi Szafrańskiemu i Jerzemu Ptaszykowi, za pomoc sprzętową (składana drabina) pani Kornelii Tysiak z Gminnego Ośrodka Kultury w Przygodzicach, za pomoc przy prowadzeniu projektu pracownikom Sekretariatu OTOP, w tym szczególnie pani Katarzynie Jastrzemskiej, Magdalenie Borkowskiej i Danucie Pawlak.

Młody bocian czarny z plastikową obrączką. Fot. A. Homan (PwG OTOP) za zgodą Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody w Poznaniu